Ακρωνύμια: πώς γράφονται

Ακόμη μια περίπτωση όπου δεν υπάρχουν σαφείς κανόνες: πώς γράφονται τα ακρωνύμια (ή αρκτικόλεξα); Με ή χωρίς τελείες; Όλα κεφαλαία ή κάποια με μικρά;

Η επικρατούσα πρακτική είναι να μην μπαίνουν οι τελείες στις περιπτώσεις όπου δεν αποσαφηνίζουν οτιδήποτε. Π.χ.

ΔΟΕ, ΔΝΤ, ΗΠΑ, ΚΤΕΛ, ΤΚΑ

Περισσότερο νόημα έχει να μπαίνουν τελείες στις περιπτώσεις όπου το ακρωνύμιο δεν αποτελείται αποκλειστικά από το πρώτο γράμμα της κάθε λέξης, π.χ.

ΠΑ.ΣΟ.Κ., ΛΑ.Ο.Σ.

Κατά κανόνα τα ακρωνύμια γράφονται με κεφαλαία όλα τα γράμματα. Εντούτοις, σε κάποιες περιπτώσεις, κυρίως ακρωνυμίων σε ξένες γλώσσες, έχει επικρατήσει να γράφεται με κεφαλαίο μόνο το αρχικό γράμμα, π.χ.

Ουνέσκο, Ιντερπόλ

χωρίς αυτό να σημαίνει ότι συμβαίνει πάντοτε (η ΦΙΦΑ γράφεται με όλα κεφαλαία).

Αριθμοί: ολογράφως ή με αριθμητικά ψηφία;

Δεν νομίζω να υπάρχει σαφής κανόνας για το ερώτημα αυτό. Πριν από πολλά χρόνια διάβασα κάπου για το δίλημμα αυτό στη χρήση των αγγλικών και έδινε μια εισήγηση (ή κανόνα, δεν θυμάμαι) την οποία βρίσκω πολύ λογική ή βολική:

Από το ένα μέχρι το είκοσι γράφονται ολογράφως. Από το 21 και μετά γράφονται με αριθμητικά ψηφία.

Βέβαια, η εισήγηση είναι πολύ σχετική, καθώς το είδος του κειμένου καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την επιλογή. Π.χ. σε μια επίσημη επιστολή που αναφέρεται σε καταγραφή αποθέματος, λογικό είναι να γράφει "3 τεμάχια", ενώ σε ένα λογοτεχνικό κείμενο είναι αναμενόμενο να διαβάσει κανείς "τριάντα πέντε χρόνια".

Εννοείται ότι η πιο πάνω εισήγηση μπορεί να ισχύει μόνο για ολόκληρους αριθμούς. Θα ήταν αστείο να γράψει κάποιος "τρία κόμμα δεκατέσσερα" (3,14) ή "δεκαέξι εικοστά πρώτα" (16/21). Ολογράφως μπορούν να γραφούν σε κείμενο κλάσματα ευρείας χρήσης, όπως μισό και τρία τέταρτα.

Εισαγόμενο

Πολύ συχνό ορθογραφικό λάθος είναι το ΧΧ-εισαγώμενο-ΧΧ, αντί του ορθού εισαγόμενο. Χαρακτηριστικά, αναζήτηση στο Google με τη λέξη "εισαγόμενα" δίνει 95.000 αποτελέσματα, και με τη λέξη "εισαγώμενα" δίνει 72.000 αποτελέσματα.

Στα επίθετα που τελειώνουν σε /'omenos/ η προπαραλήγουσα μπορεί να είναι είτε με όμικρον είτε με ωμέγα, ανάλογα με τον τύπο του ρήματος από το οποίο βγαίνει το επίθετο.

Αν το ρήμα στην παθητική του φωνή έχει κατάληξη -ομαι (με άτονο /o/), τότε το επίθετο γράφεται με όμικρον. Π.χ.:

έπομαι --> επόμενος
κατάγομαι --> καταγόμενος
εισάγομαι --> εισαγόμενος

Με ωμέγα γράφονται τα ρήματα που στην παθητική τους φωνή έχουν κατάληξη -ώμαι (με τονισμένο /o/), ή άλλη κατάληξη -[τονισμένο φωνήεν]μαι. Π.χ.

εξαρτώμαι --> εξαρτώμενος
περιπλανώμαι (ή περιπλανιέμαι) --> περιπλανώμενος
κοιμάμαι (ή κοιμούμαι) --> κοιμώμενος

Πιθανότατα πολλοί παρασύρονται και νομίζουν ότι το /isaγ'omeno/ παράγεται από το εισάγω και γι' αυτό να το γράφουν με ωμέγα, όμως το επίθετο βγαίνει από την παθητική φωνή του ρήματος εισάγομαι, και γι' αυτό το σωστό είναι με όμικρον.

Η διαχείρ-ι-ση της επιχείρ-η-σης

Ένα ορθογραφικό λάθος που βλέπει κανείς συχνά είναι το προτελευταίο φωνήεν σε θηλυκά ουσιαστικά που καταλήγουν σε -/isi/. Αντί ιώτα, βλέπουμε ήτα, ή το αντίστροφο. Ένας εύκολος τρόπος για να κρίνουμε αν θα χρησιμοποιήσουμε ιώτα ή ήτα είναι να δούμε ποια είναι η κατάληξη του αντίστοιχου ρήματος.

Όταν η κατάληξη είναι -ώ, τότε το ουσιαστικό έχει κατάληξη -ηση.
Π.χ. επιχειρ-ώ --> επιχείρ-ηση, καλ-ώ --> κλ-ήση.

Όταν η κατάληξη του ρήματος είναι -ίζω, τότε το ουσιαστικό έχει κατάληξη -ιση.
Π.χ. διαχειρ-ίζομαι --> διαχείρ-ιση, διευκριν-ίζω --> διευκρίν-ιση (ειδικά το τελευταίο, όλο και συχνότερα το συναντάμε γραμμένο [λανθασμένα] ΧΧ-διευκρινήσεις-ΧΧ).

Οι δύο πιο πάνω καταλήξεις ρημάτων (-ώ, -ίζω), δεν καλύπτουν, βέβαια, όλες τις περιπτώσεις, αλλά νομίζω τις περισσότερες. Άλλη περίπτωση που μπορώ να σκεφτώ αυτή τη στιγμή είναι τα ρήματα που τελειώνουν σε -ύω:

Π.χ. λύ(ν)ω --> λύση, δύω --> δύση.