Λεμονόδασος ή λεμονοδάσος;

Στις λέξεις που συντίθενται από επίθετο και ουσιαστικό ή από δύο ουσιαστικά, τι γίνεται ο τόνος; Δυσκολεύομαι να εντοπίσω τον κανόνα. Από τη μια υπάρχουν πολλά παραδείγματα που δείχνουν ότι ο τόνος πάει όσο πιο νωρίς γίνεται. Π.χ.

βύσσινο + κήπος --> βυσσινόκηπος
νερό + φίδι --> νερόφιδο
παλιό + παιδί --> παλιόπαιδο
ποντικός + τρύπα --> ποντικότρυπα
οδόντας + ιατρός --> οδοντίατρος (αλλά και οδόντας + γιατρός --> οδοντογιατρός)

Από την άλλη, υπάρχουν αρκετές περιπτώσεις όπου το πιο πάνω δεν ισχύει και ο τόνος παραμένει ως έχει στο δεύτερο συνθετικό, π.χ.

καρδία + χειρούργος (ή χειρουργός) --> καρδιοχειρούργος (ή καρδιοχειρουργός)
νταρντάνα + γυναίκα --> νταρντανογυναίκα
άνδρας + παρέα --> ανδροπαρέα

Και μια τρίτη κατηγορία: ο τόνος πέφτει, αλλά όχι στην προπαραλήγουσα:

παπάς + παιδί --> παπαδοπαίδι

Πραγματικά δεν μπορώ να καταλάβω πώς καθορίζεται ο τόνος. Και τι γίνεται με το λεμονόδασος; Μήπως τελικά είναι λεμονοδάσος; Ή και τα δύο; (Πάντως χρησιμοποιούνται και τα δυο.)

Ξένες λέξεις - τάση για τονισμό στη λήγουσα

Στα ελληνικά παρατηρείται η τάση πολλές ξένες λέξεις να τονίζονται στη λήγουσα, ανεξάρτητα από το πού πέφτει ο τόνος στην πρωτότυπη γλώσσα. Π.χ. το email /'imeyl/* το λέμε /i'meyl/, το playback /'pleybak/ το λέμε (και) /pley'bak/, το Internet /'internet/ (και) /inter'net/, κ.ο.κ.

Δεδομένου ότι στις ελληνικές λέξεις δεν υπάρχει αυτή η τάση (στη φράση που μόλις προηγήθηκε, από τις 7 μη μονοσύλλαβες λέξεις, 5 τονίζονται στην παραλήγουσα και μόλις 2 στη λήγουσα), η μόνη λογική εξήγηση που μπορώ να σκεφτώ είναι η επίδραση του τι έχει προηγηθεί: αν λάβει κανείς υπ' όψη ότι στο παρελθόν οι περισσότερες ξένες λέξεις που χρησιμοποιούνταν στα ελληνικά ήταν γαλλικές, οι οποίες τονίζονταν στη λήγουσα (π.χ. εξτρά, αβαντάζ, μπρελόκ, παρμπρίζ), πιθανόν κάτι να σπρώχνει τον ομιλητή να εξακολουθεί να τονίζει πολλές ξένες λέξεις στη λήγουσα, ακόμη και σήμερα που η εισβολή είναι σχεδόν αποκλειστικά από την αγγλική γλώσσα.

* Σε αυτό το μπλογκ, η απόδοση στο Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο δεν είναι πάντοτε ακριβής γιατί δεν είμαι εξοικειωμένος με όλους τους ήχους, ούτε και με το ΔΦΑ. Η απόδοση ας θεωρείται σε όλες τις περιπτώσεις από τον αναγνώστη ...ενδεικτική.

Η προφορά των γκ, μπ, ντ

Τα δίψηφα γκ, μπ, ντ δεν προφέρονται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο. Όταν είναι στην αρχή της λέξης προφέρονται αντίστοιχα /g/, /b/, /d/. Π.χ.:

γκρίζο /'grizo/
μπαίνω /'beno/
ντύνομαι /'dinome/

Όταν βρίσκονται μέσα στη λέξη (δηλ. όχι στην αρχή), προφέρονται αντίστοιχα /ŋg/, /mb/, /nd/. Π.χ.:

αγκαλιά /aŋga'ʎa/
αμπάρι /a'mbari/
αντίο /a'ndio/

Όλο και περισσότερο ακούμε τα γκ, μπ, ντ στη μέση της λέξης να προφέρονται /g/, /b/, /d/. Π.χ.:

αγκαλιά /aga'ʎa/
αμπάρι /a'bari/
αντίο /a'dio/

Παρόλο που η προφορά αυτή δείχνει να κερδίζει έδαφος σιγά σιγά, εντούτοις δεν έχει γίνει ακόμη η νόρμα και δεν μπορεί να θεωρείται σωστή.

Εξαίρεση στον κανόνα αποτελούν κάποιες ξένες λέξεις ή ονόματα όπου τα γκ, μπ, ντ αντιστοιχούν στα /ŋk/, /mp/, /nt/, π.χ. αμπέρ, κάμπινγκ.

(Για το δίψηφο γγ θα ακολουθήσει ξεχωριστό λήμμα.)